GR

2ος Μαραθώνιος Ανάγνωσης Αστυνομικής Λογοτεχνίας

Καλάθι

Τα νέα μας

Ανακοινώσεις

ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ
Γράψε τις καλύτερες ιστορίες με τη βοήθεια ενός βιβλίου που περιέχει πολύ υλικό για έμπνευση και πολύτιμες συμβουλές.

ΩΡΑ ΓΙΑ ΘΕΑΤΡΟ
Δύο προτάσεις θεατρικών διασκευών για σχολική παράσταση από μαθητές Νηπιαγωγείου και Δημοτικού.

Η ΟΔΟΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ
Μια παρέα πέντε παιδιών μοιράζονται τις χαρές τους, αλλά και τα μικρά προβλήματα της καθημερινότητάς τους, και όλοι μαζί βρίσκουν λύσεις.

ΜΑΘΗΤΙΚΑ ΚΑΤΟΡΘΩΜΑΤΑ
Τι γίνεται όταν τα πρωτάκια έρχονται στο καινούριο μεγάλο σχολείο; Τι γίνεται όταν ο Ιάσονας ξεχνιέται στην τάξη, αφοσιωμένος στις ζωγραφιές του, αντί να γράφει και να διαβάζει;

ΤΟΝΟΙ, ΤΟΝΟΙ ΚΑΙ ΤΟΝΙ
Τι συμβαίνει όταν οι τόνοι της θάλασσας ορμούν στην τάξη του Τόνι και μπερδεύονται με τους τόνους της γραμματικής; Ένα χάος.

ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ ΣΤΑ ΘΡΑΝΙΑ
Η επιστροφή στο σχολείο μπορεί να κρύβει πολλά μυστήρια. Δύο σχολικά ημερολόγια για να κρατάς σημειώσεις.

ΤΟ «ΕΝΑ ΚΑΠΟΙΟ ΤΕΛΟΣ» ΤΟΥ ΤΖΟΥΛΙΑΝ ΜΠΑΡΝΣ ΣΤΟ ΣΙΝΕΜΑ
Η κινηματογραφική μεταφορά του βραβευμένου με Booker βιβλίου του σπουδαίου βρετανού συγγραφέα

ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ
Σπουδαία βιβλία και μεγάλα συγγραφικά ονόματα προσεχώς από τις εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ. Τι θα δούμε στις προθήκες των βιβλιοπωλείων από το φθινόπωρο.

ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ QR CODE
Τώρα το διάβασμα παίρνει άλλες διαστάσεις!

JO NESBO & ΧΑΡΙ ΧΟΛΕ: Ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΠΟΥ ΚΕΡΔΙΖΕΙ
Δέκα ολοκαίνουργιες κασετίνες με περιπέτειες του Χάρι Χόλε χαρίζουν δώρα

ΟΚΤΩΒΡΗΣ
Μια διαφορετική ματιά στην ιστορία της Οκτωβριανής Επανάστασης από τον πολυβραβευμένο συγγραφέα της λογοτεχνίας του φανταστικού China Miéville

Δείτε όλα μας τα νέα

Ημερολόγιο εκδηλώσεων


Σεπτέμβριος 2017
ΔΤΤΠΠΣΚ
123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930

«Έσπρωξε το ανοιχτό βιβλίο κάτω από τα κούτσουρα στο τζάκι. Καθώς το άναβε, ένιωσε πάλι διχασμένος: από τη μία, δεν του άρεσε να βλέπει το βιβλίο να καίγεται, από την άλλη, ανυπομονούσε να δει τις φλόγες να φουντώνουν και να το μεταμορφώνουν σε ένα σωρό σβησμένων λέξεων».
 
Το απόσπασμα είναι από το Τατουάζ του Μανουέλ Βάσκεθ Μονταλμπάν, του Μανόλο για τους Βαρκελωνέζους, του πολιτικού, αναρχικού, ευφάνταστου, του τρυφερού και μελαγχολικού πατέρα της νέας ισπανικής αστυνομικής λογοτεχνίας. Ο Πέπε Καρβαλιο, ο ιδιωτικός ντετέκτιβ που αποτελεί δημιούργημα και alter ego του συγγραφέα, καίει βιβλία με την ίδια προσήλωση με την οποία μαγειρεύει. Παρ’ όλα αυτά τον εκτιμώ βαθύτατα. Ως φανατική αναγνώστρια του δημιουργού του, ξέρω ότι έχει διαβάσει τα πάντα, από Λόρκα και Μπόρχες μέχρι Χέγκελ, και ας καίει το βράδυ την πλούσια βιβλιοθήκη του για να ζεσταθεί. Ξέρω επίσης ότι πίσω από τον κυνισμό του κρύβει έναν ρομαντικό ιδεαλιστή που πιστεύει στην εντιμότητα, τη φιλία, τον έρωτα. Κρύβει επίσης έναν ανήσυχο έφηβο που θέλει να έρθει σε ρήξη με το κράτος, την ανομία, τον συντηρητισμό, και εν προκειμένω την καθιερωμένη λογοτεχνία.

Ο Πέπε Καρβάλιο, χοντρόπετσος κατά τον συγγραφέα του και ενίοτε προκλητικά μηδενιστής, δεν είναι ένας οποιοσδήποτε ιδιωτικός ερευνητής. Ο παλιός υπέρμαχος του κομμουνισμού, ο κατοπινός συνεργάτης της CIA, ο διανοούμενος που επέλεξε να ασχοληθεί με την ιδιωτική έρευνα για να βγάλει χρήματα, διακατέχεται από μεσογειακό πάθος για τη ζωή. Ανήκει σε εκείνους τους λογοτεχνικούς χαρακτήρες που ξεπερνούν το πλαίσιο της ιστορίας που αφηγούνται, και τους οποίους παίρνεις μαζί σου αφού κλείσεις το βιβλίο. Αν αυτό είναι κατόρθωμα για κάθε συγγραφέα, είναι ακόμα μεγαλύτερο για τον συγγραφέα της αστυνομικής λογοτεχνίας. Ποιος νοιάζεται τι απογίνονται τα πρόσωπα, όταν το έγκλημα έχει διαλευκανθεί; Ποιος θέλει να ακούσει τις απόψεις του ντετέκτιβ για τη μαγειρική, την ηθική, την αισθητική ή την πολιτική, που μάλιστα καθυστερούν την εξέλιξη της πλοκής, όταν βρίσκεται στη μέση μιας αστυνομικής ιστορίας; Ο Πέπε Καρβάλιο είναι σημαντικότερος του μυστηρίου που λύνει, επειδή αφενός ο Μανουέλ Βάσκεθ Μονταλμπάν είναι ένας μεγάλος συγγραφέας. Και επειδή αφετέρου δημιουργήθηκε με σκοπό να γίνει ο αντισυμβατικός και οξυδερκής χρονικογράφος της μετα-φρανκικής ισπανικής κοινωνίας.

Και έτσι φτάσαμε στο θέμα μου: το νουάρ αστυνομικό μυθιστόρημα της Ισπανίας. Novela negra λέγεται το είδος στην πατρίδα του και είναι εξαιρετικά δημοφιλές. Αλλά δεν ήταν πάντοτε έτσι. Γέννημα-θρέμμα της δεκαετίας του 1970, είναι παιδί των έντονων πολιτικών, κοινωνικών και πολιτιστικών αλλαγών που έφερε στη χώρα το τέλος της φρανκικής δικτατορίας και η μετάβαση στη δημοκρατία. Προφανώς το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος ήταν δόκιμο στην Ισπανία και στο παρελθόν, αλλά αναδείχτηκε με δυναμισμό και προσωπικότητα μέσα από τις αλλαγές και τις εξελίξεις εκείνης της περιόδου. Κάπως σαν το γαλλικό neo-polar κίνημα, ένα ρεύμα πολιτικοποιημένης αστυνομικής λογοτεχνίας, έγινε το όχημα ώστε οι συγγραφείς του να μιλήσουν για τις ελπίδες και τις προσδοκίες τους από την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας. Και αργότερα για τις απογοητεύσεις τους και την απομυθοποίηση της πολιτικής ζωής και τις κοινωνικές μεταβολές. Η πόλη δίνει το σκηνικό και οι καθημερινοί άνθρωποι, συνήθως των λαϊκών στρωμάτων, κρατούν τους δευτερεύοντες ρόλους. Η αστυνομία είναι αναποτελεσματική, αυταρχική και διεφθαρμένη υπενθυμίζοντας διαρκώς την αστυνομία του Φράνκο. Η άρχουσα τάξη είναι αδίστακτη, έτοιμη να εγκληματήσει προκειμένου να πάρει τα ηνία της εξουσίας που τώρα μοιράζεται στους διεκδικητές της. Οι πρωταγωνιστές-ντετέκτιβ ανακατεύονται με τον υπόκοσμο για να πάρουν πληροφορίες χρήσιμες για τη λύση του εγκλήματος. Στην πραγματικότητα κινούνται στα όρια της ηθικής. Είναι αμφιλεγόμενοι χαρακτήρες, σχεδόν περιθωριακοί, βωμολόχοι, βίαιοι, σαρκαστικοί, και αμετανόητα ηδονιστές με τον δικό τους παλιομοδίτικο τρόπο.

Σε κάποιο σημείο ο Μονταλμπάν γράφει για τον πρωταγωνιστή του: «Ο  μοναδικός του πατριωτισμός ήταν γαστρονομικός». Και αλλού, στο περίφημο Φόνος στην Κεντρική Επιτροπή: «Δεν υπάρχει τίποτα τόσο κοντινό σ’ έναν πρώην κομμουνιστή όσο ένας πρώην κληρικός. Να αμαρτήσεις ενώπιον της Ιστορίας ή ενώπιον του Θεού;». Και δεν τα έγραφε μένοντας ο ίδιος έξω από τον χορό. Ήταν γιος κομμουνιστή και αναρχοσυνδικαλίστριας, μέλος του ΚΚΙσπανίας, προδομένους από τους συντρόφους του, φυλακισμένος από το καθεστώς του Φράνκο. Με σπουδές λογοτεχνίας και φιλοσοφίας πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα ως ποιητής το 1967, και το 1972 μπήκε στην αστυνομική λογοτεχνία μέσω του βιβλίου Εγώ σκότωσα τον Κένεντι. Περίπου την ίδια εποχή, στα μυθιστορήματα ενός άλλου μεγάλου του ισπανικού νουάρ και παράλληλα σημαντικού συγγραφέα (πρόσφατα τιμήθηκε με ένα ακόμη λογοτεχνικό βραβείο για το έργο του) του Εντουάρντο Μεντόθα (Η αλήθεια για την υπόθεση Σαβόλτα /Το μυστήριο της στοιχειωμένης κρύπτης) τα εγκλήματα λύνει ένας παρανοϊκός-σχιζοφρενής χαρακτήρας που με πολύ χιούμορ και ειρωνεία περιγράφει την Ισπανία ως χώρα δευτέρας διαλογής, μια οπισθοδρομική, θρησκόληπτη επαρχία της Ευρώπης. Κοντά τους χρονικά, ανάμεσα στο 1979 και το 1983, ο Andreu Martin, Καταλανός και αυτός, έγραψε επτά εξαιρετικά σκληρά και βίαια μυθιστορήματα σε μια σειρά με τίτλο Ο Κύκλος του Εγκλήματος (Crime Circle). Ακόμα και ο σπουδαίος Juan Marse, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανούς συγγραφείς, Καταλανός επίσης και βαθύτατα πολιτικός συνεισέφερε λίγα σκοτεινά και αινιγματικά μυστήρια, αποδεικνύοντας την αξία αλλά και το κύρος του ισπανικού νουάρ.

Σήμερα στην Ισπανία διοργανώνονται όχι ένα, αλλά 10 φεστιβάλ αστυνομικής λογοτεχνίας σε ισάριθμες πόλεις. Η παλιότερη διοργάνωση (ο θεσμός πλησιάζει τα τριάντα χρόνια), η περίφημη Semana Negra, το όνειρο και ο διακαής λογοτεχνικός-ταξιδιωτικός μου πόθος διοργανώνεται στην πόλη Γκιχόν κάθε καλοκαίρι (από το 1988, 8 – 17 Ιουλίου) (είναι η πόλη που γεννήθηκε ο Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο ΙΙ, ένας άλλος μεγάλος του ισπανόφωνου νουάρ μυθιστορήματος) Αντίστοιχο είναι και το φεστιβάλ BCNegra της Βαρκελώνης, ένα σημαντικό γεγονός για τον κόσμο της αστυνομικής λογοτεχνίας που συγκεντρώνει συγγραφείς από όλο τον κόσμο. Υπό την αιγίδα του κάθε χρόνο απονέμεται το βραβείο Πέπε Καρβάλιο στη μνήμη του Μονταλμπάν (με αυτό το βραβείο έχει τιμηθεί και ο δικός μας Πέτρος Μάρκαρης το  2012, ο Αντρέα Καμιλιέρι το 2014). Στην περσινή διοργάνωση το βραβείο κέρδισε η Αλίθια Χιμένεθ Μπάρτλετ, ένα ακόμη από τα γερά ονόματα των Ισπανών στο είδος της νουάρ λογοτεχνίας.



Πολύ πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο το βιβλίο της Σκυλίσια μέρα, κι έτσι μπορούμε να τη διαβάσουμε και στα ελληνικά, στην πολύ καλή μετάφραση της Αγγελικής Βασιλάκου. Η Μπάρτλετ δουλεύει κι εκείνη πάνω στη φόρμα του νουάρ με τα εργαλεία των Ισπανών: Και εδώ η Βαρκελώνη πρωταγωνιστεί δίπλα στους κεντρικούς ήρωες κι εμείς οι αναγνώστες τη γνωρίζουμε γειτονιά τη γειτονιά μπαινοβγαίνοντας σε μπαρ, εστιατόρια, σπίτια. Είναι μια πόλη όπου μπορείς να πιεις καλά, να φας καλά και να ερωτευτείς, μια μητρόπολη συχνά απειλητική αλλά απολύτως εθιστική.

Μόνον που στα βιβλία της Μπάρτλετ, πρωταγωνίστρια είναι μία γυναίκα, η αστυνομική επιθεωρήτρια Πέτρα Ντελικάδο, σκληρή όσο δηλώνει το μικρό της όνομα και κρυφο-ευαίσθητη και ιδεαλίστρια, όπως λέει το επώνυμό της. Είναι μορφωμένη, έχει σπουδάσει νομικός αλλά επέλεξε να μπει στην αστυνομία επιζητώντας την περιπέτεια. Είναι παντρεμένη και χωρισμένη δύο φορές. Δεν έχει παιδιά. Είναι αυτάρκης, χειραφετημένη, αθυρόστομη, της αρέσει το ποτό και το σεξ και μιλάει για αυτά έξω από τα δόντια στον υφιστάμενο και μόνιμο βοηθό της στην επίλυση των εγκλημάτων, τον αστυνόμο Φερμίν Γκαρθόν, φέρνοντάς τον σε αμηχανία. Οι δυο τους φτιάχνουν ένα πολύ ενδιαφέρον δίδυμο, εκείνη φεμινίστρια, καλλιεργημένη και εκλεπτυσμένη στους τρόπους, εκείνος ανδροπρεπής αλά ισπανικά, παραδοσιακός, συντηρητικός και ντροπαλός.

Επειδή το βιβλίο είναι πολύ καινούργιο, δεν θα πω πολλά για την ιστορία, για να μη χαλάσω την ανάγνωση. Λόγω επαγγελματικής διαστροφής θέλω μόνον να επισημάνω ότι η αστυνομική λογοτεχνία αυτού του είδους διαθέτει έντονα χαρακτηριστικά δημοσιογραφικής έρευνας. Η επικαιρότητα δίνει το υλικό, και η μυθοπλασία το επεξεργάζεται και το διαμορφώνει. Όπως άλλωστε έχει αποκαλύψει η ίδια η συγγραφέας, πίσω από την Πέτρα Ντελικάδο βρίσκεται ένα υπαρκτό πρόσωπο, η Μαργαρίτα Γκαρθία, που έχει εργαστεί στην αστυνομία, στο τμήμα ανθρωποκτονιών, στη δίωξη  ναρκωτικών, οικονομικού και ηλεκτρονικού εγκλήματος.

Η στενή σύνδεση όμως με την πραγματικότητα συμβαίνει κατά κόρον στο σύγχρονο ευρωπαϊκό αστυνομικό μυθιστόρημα. Εγώ αγαπώ τους Ισπανούς, όχι μόνον επειδή είναι πολιτικοί, αλλά επειδή διαθέτουν ταμπεραμέντο, χιούμορ, αυτοσαρκασμό και πάθος για τη ζωή. Επειδή βγάζουν τις αδυναμίες τους στη φόρα, δεν παίρνουν τον εαυτό τους πολύ στα σοβαρά, επειδή φιλοσοφούν πίνοντας και εμπνέονται για τη λύση των εγκλημάτων τρώγοντας. Επειδή τα πρόσωπα και οι ιστορίες τους αισθάνομαι ότι με αφορούν.

Μάρω Βασιλειάδου, δημοσιογράφος